جايگاه رفيع وقانوني موسسه داوري در فقه و مباني حقوقي اسلام وحقوق مدون ايران

نوشته شده در حقوق اسلام(فقه)


از: موسسه داوري وتحقيقات حقوقي تحكيم حق

ازآنجا كه قوانين ومقررات دين مبين اسلام ، قادر است كه با سازمان بخشي وشكلدهي صحيحي اين معضلات ومصايب عديده را حل ومرتفع نمايد وخوشبختانه مقامات قضائي نيز با اذعان به اين حقيقت مي توانند با به كارگيري اين قبيل موازين ومقررات فقه ومباني حقوق اسلامي، بخش عظيمي از مشكلات گوناگون دستگاه قضائي را حل نمايند؛

با كاستن ازازدحام مراجعات به دستگاههاي قضائي وانتظامي(كه طبق برآورد نسبي وآماري حدود 30تا40 درصد از دعاوي مطرح شده درسطح محاكم ، با انجام حكميت وميانجي گري داوري كه از موضوعات مورد نظر قانونگذار درباب داوري است ، را شامل مي شود) ؛ لازم است تا با رعايت حقوق خصوصي وطبق قانون آيين دادرسي مدني كه قابليت حل وفصل را دارد اولين آثار شايسته ومطلوب آن كه ايجاد فضاي بازترومناسبتر براي محاكم ورسيدگي به جرايم سنگين وبرخورد شديد تر با باندهاي كلاهبرداري ومجرمين سابقه دار مني باشد، نمود با يد كه اين امر ، اساسي ترين وظيفه دستگاههاي قضائي وانتظامي را درجهت حفظ امنيت عمومي جامعه وبرخورد شديد باجانيان را فراهم خواهد ساخت از سوي ديگر ، چنانچه بخواهيم از ديد گاهي فراتر به اين حقيقت بنگريم همواره درطول رسيدگي به دعاوي معين درباب داوري نه تنها كيان وارزش شخصيت افراد مورد احترام قرارخواهد گرفت بلكه چنانچه اين امر مقدس به اهل فن ومطلعين به علم حقوق واگذارشود موجبات مودت ودوستي را نيز بين اصحاب دعوي (متداعيين ) ايجاد خواهد نمود كه دريك نتيجه گيري كلي واساسي وبنيادين ، شاهد خواهيم بود كه هم با مجرمين حرفه اي دردستگاه قضائي بدقت وشدت برخورد شده وهم رعايت شرايط اجتماعي واوضاع و احوال آنان ومشكلات افراد محترم جامعه حل وفصل شده است . قرآن كريم درسوره (( مائد) به صراحت تمام به كساني كه براي داوري بدانها مراجعه مي شود؛ چنين تاكيد فرموده كه دراين امر مداخله نكنيد چنانچه اهل داوري وآگاه به فنون آن نيستيد حال اگر بخواهيم براي حفظ حرمت وقداست روابط اشخاص حقيقي وحقوقي درتمام جنبه هاي زندگي- اعم از فردي واجتماعي- با استفاده از اصول ومباني فقهي درباب داوري ورعايت اصول دادرسي مدني آن ( كه بار سنگين وكار حجيمي از مشاغل منراجع قضائي ومحاكم را خواهد كاست ) سبب تشديد اختلافات وافزايش دعاوي درفضاهاي غير مسالمت آميز را فراهم خواهيم آورد. چنانچه ديگر ارزشهاي واقعي واحكام الهي وحتي توصيه هاي اولياي وانبياي گرامي خداوند، كمتر دربين مردم رواج خواهد داشت چرا كه جايگاه واقعي خود را بين اقشار فهيم جامعه از دست داده است لذا درمكتب حياتبخش اسلام رواج تاكيدات فراواني به امر حكميت (داوري) شده است وبه استناد آيات وروايتهاي متعدد ضرورت آن بخوبي احساس مي شود حتي درساير اديان الهي نيز به امر داوري توجه خاصي شده است . به همنين دليل ، بعضي از علماي علم حقوق (( قضاوت)) را همان ((داوري)) دانسته اند
وليكن جاي بسي تاسف است كه هرچه ما ازاين دستورات واحكام الهي دو ر مي شويم، شاهد حضور بي شماري از مردمي هستيم كه غافل ازامر داوري درپيچ وخم راهروهاي دادگستري ، ساعتها ، روزها وحتي ماهنها از وقت ارزشمند خود را تلف مي كنند واين سرگردانيها، خود به كينه ها ودشمنيها مي افزايد . دراينكه بااين اوضاع ايشان مي توانند به عدالت واقعي دست يابند يا خير، هنيشه جاي ترديد بوده وهست چرا كه زمان واوقات دادرسي منظور شده درمحاكم نيز اين امكان را كه قضات شريف بتوانند بيشتر به ماهيت دعاوي به شكل ماهوي رسيدگي كنند، - به جهت ازدحام وتراكم كار- ازايشان سلب مي نمايد به همين دليل، مدعيان دعوي غوطه ور در فضاي كاذبي كه خود ايجار كرده اند؛ درجستجوي عدالت هستند وبا اطاله اوقات خود ضمن ايجاد مزاحمتهاي مختلف با تكرار مراجعات بيهوده به محاكم؛ اغلب موجب تشديد آشفتگيها واختلافات مي شوند . نيز، چنانچه از زاويه ديگري هم به نفس اين قبيل موضوعات بنگريم متوجه خواهيم شد كه چه بسا اختلافات كوچكي كه باامر منقدس داوري قابل حل ورفع است پيش ازآنكه منجر به كينه ها وجدائيها وجنايتها وحتي امراض مختلف روحي ورواني براي افراد جامعه شود گرچه با تاسف وتاثر آگاه هستيم كه اين قبيل مصايب ، هر روز سير صعودي خود را بيش از پيش طي مي كنند.
بنابراحساس اين دشواريها وضرورت التيام ريشه اي آن ، ماسعي داريم با استفاده از نظرات صاحبنظران ومتخصصين دراين زمينه – بويژه استادان محترم شاخه فقه ومباني حقوق اسلام وهمچنين حقوقدانان احيا گر دوباره اين سنت نيكو وارزشمند الهي درقالب يك سازماندهي رسمي وقانوني باشيم درانگيزه اين حركت، همين بس كه گذشته از اعمال امر داوري درطول تاريخ اسلام وحقوق مدون ايران بخصوص نيم قرن گذشته – اكنون نيز بسياري از محاكم – بويژه مدني وحقوقي- به طور محسوس مشاهده مي شود كه هرگاه با شيوه داوري به دعوي رسيدگي شده است ، محاكم از آراي بسيار رضايتبخشي برخوردار گشته اند واصحاب دعوي نيز، به جهت رسيدن به حقوق حق غالبا خشنود وراضي از نتيجه دادرسي به نظر رسيده اند.
طبق تحقيقات ونيز مطالعات انجام شده علاوه برآيات صريح وروشن قرآن مجيد درباب داوري، صدها حديث وروايت نيز از ائمه معصومين عليه السلام درباب داوري وجود دارد كه شايد دريك نگاه عميق وگسترده بتوان گفت كه ترك اين دستو ر گناهي نابخشودني است از آئار رها كردن اين ارزش نيكو، همين اوضاع نابسامان امر دادرسي است كه هرروز بيش از پيش شاهد ازدحام جمعيت درمراكز انتظامي ومراجع قضائي هستيم ، با يك محاسبه ساده مي توان فهميد كه هرروزه ميليونها ساعت از وقت انسانها وميليونها ريال ارزش نيروي كار آنها دراين راستا به هدر مي رود!.
نظر سنجي وارزيابي:
دريك اقدام غير رسمي، به منظور بررسي جايگاه داوري ونقش آن درحل دعاوي وهمچنين برآورد افكار عمومي در اين رابطه ، از اقشار مختلف جامعه، اعم ازاصحاب دعاوي وقضات محترم ..يك نظر سنجي بعمل آمده ودرمقابل اين سئوا ل كه به نظر شما اجراي امر داوري درجهت حل اختلافات ودعاوي مردم چه آثار ونتايجي دربر خواهد داشت ، از مجموعه پاسخهاي آنان به ترتيب ذيل ، يك جمع بندي كلي به عمل آمده است :
1- زمينه سازدوستي ومودت دربين مردم خواهد شد.
2-سنت ديني واجراي احكام الهي ترويج خواهد يافت .
3-احترام متقابل بين اصحاب دعوي حفظ شده واز تهمت ، افترا ونشر اكاذيب اجتناب خواهدشد.
4-توجه به شخصيت وسن افراد وسنت نيكوي كدخدا منشي بزرگسالان به نحو شايسته اي دراذهان مردم بخصوص قشر جوان، حفظ خواهد شد.
5-اوقات دادرسي از محدوديت زماني منحصر درتشريفات خاص اداري، به اوقات مناسب ومتعدد ديگر موكول شده وبررسي دعوي درفضايي دوستانه ومسالمت آميز صورت خواهد گرفت كه قطعا نتايج بهتري رانيز دربر خواهد داشت.
6-حوصله ووقت بيشتر داوران ومطالعه دقيقتر آنان پيرامون اظهارات طرفين دعوي ومطلعين آنان وارائه نتايج تلاش داوران به دادگاه، سبب صدور راي عادلاتر از سوي قضات خواهد شد.
7-داوران با توجه به دقت وشرايطي كه دارند، مي توانند از متخصصين وافراد خبره درزمينه هاي مختلف كارشناسي وتخصصي دعوت نموده وبادقت درمفاد قانوني وتوجه به اظهار نظر كاشناسان خبره يا رسمي ، نظر خود را اعلام نمايند ودرنتيجه قضات، بادرايت كافي راي نهايي را صادر نموده ويا تصميم لازم را اتخاذ خواهند نمود.
8-داوران مي توانند درتسريع رسيدگي به دعاوي نقش بسيار مفيد وموثري داشته باشند به نحوي كه با انجام تحقيقات جامع از طرفين پرونده درخارج از وقت دادرسي، شخصيت فردي واجتماعي اصحاب دعوي را هرچه بهتر وبيشتر حتي براي قضات محترم آشكار نمايند كه اين مسئله ، خود نقش مهمي درتصميم گيري وصدور راي نهايي دادگاه خواهد داشت.
9- داوران ضمن تحقيق وتفحص بيشتر دراطراف موضوع دعاوي مطرح شده مي توانند درروشن نمودن اصل واقعه براي قضات محترم نقش مهمي را ايفا نمايند زيرا بررسي شكلي وماهوي دعاوي درطرح داوري، به طور همزمان خواهد بود واين خودموفقيت بزرگي محسوب مي شود چرا كه به جهت محدوديتهاي زماني درتشريفات دادرسي وامكان امحاي آثار جرم وتباني افراد درطول فاصله هاي دادرسي، غالبا امكان رسيدگي شكلي وماهوي براي قضات، امر مشكلي بوده وبا صرف وقت زياد وتجديد مكرر اوقات دادرسي انجام پذير بوده است
10-چون ارجاع هر پرونده به محاكم عمومي حتي درمقطع تحقيقات مقدماتي، مستلزم دقت وصرف وقت بسيار بوده در نهايت نيز به نحوي مطلوب نافذ ومعتبر نمي باشد لذاحضورداوران منتخب دردادرسي، نه تنها امر تخصص درموضوع دعاوي را جامعيت مي بخشد بلكه درحضورداوران درامر تحقيق وتكميل پرونده ها در دادگاههاي عمومي نيز نتيجه گيري را كمتر دچار اشكال مي نمايد.
11-داوري موجب جلوگيري از مراجعات متعدد وبي دليل اصحاب دعوي به محاكم مي شود، چرا كه بسياري از دعاوي – حتي درمركز انتظامي نيز- به شيوه داوري حل وفصل مي شود. همچنين تنظيم صورت جلسات سازش وصلح بعد از مذاكرات اصلاحي ، با حضور داوراني مي باشد كه نقش مصلح را ايفا مي نمايند.
12-درآن دسته از دعاوي كه شاكي خصوصي دارد وطرفين پرونده نيز از شخصيتهاي خوب فردي واجتماعي محسوب مي شوند وامر داوري نيز بين ايشان رايج است ، بهترآن است كه قضات محترم دربرخورد اوليه با پرونده ضمن لحاظ كردن معيارهايي چون شخصيت فردي واجتماعي اصحاب دعوي، اوضاع واحوال شكايت، خصوصي يا عمومي بودن دعوي وبالاخص پي آمدهاي اجتماعي ورواني مسئله براي طرفين دعوي، پرونده را بسرعت به داوران مرضي الطرفين ارجاع دهند وخود نيز ناظر عالي آن باشند،يا اينكه شخصا، داورسوم را انتخاب نمايند.
13-گاهي دخالت نابجاي افراد ذي نفع دردعوي ، علاوه براطاله زمان دادرسي ، سبب مخدوش شدن اذهان وايجاد اختلال دراصول محاكمه نيزمي شود لكن داوران با درنظر گرفتن حدود الهي وقوانين موضوعه مي توانند با اتخاذ شيوه مناسبي از دخالت افراد فرصت طلب جلوگيري كرده ودادگاه را براي صدود راي نهايي به حقيقت وعدالت هرچه بيشتر نزديك كنند ويا اگر مقرر شد كه خودانشاي راي نمايند با رعايت اصول دادرسي وبه دورازهياهو ومناقشات ديگر، اين امر مقدس ومهم را انجام دهند.
14-بزرگترين وسود مندترين اثر داوري درمحاكم تامين آرامش روحي ورواني قضات است كه اين آرامش بررسي عميق موضوع را با استفاده از تحقيقات واقدامات ونظرات داوران ، بخوبي براي قضات محترم ممكن مي سازد..
15-داوراني كه از سوي اصحاب دعوي انتخاب مي شوند، اگر به نكات ظريف وحساس تحقيق آشنايي داشته باشند واز قوانين موضوعه نيز اطلاع كافي حاصل كنند ، مي توانند دراسرع وقت با اصحاب دعوي راصلح دهند ويا مقدمات دادرسي رابه نحو كافي وواقعي جهت صدور راي فراهم نمايند.
16-اجراي امر داوري، اجراي دستور خداوند ، انبيا وائمه اطهار عليه السلام است وهركه روزي شاهد سازش ومصافحه اصحاب دعاوي به واسطه اجراي امر داوري بوده باشد بيقين خاطرات بسيار شيرين ولذتبخشي را از آن لجظه ها درذهن خود حفظ كرده است ، لذا هميشه مشتاق تكرارچنين صحنه هايي خواهد بود .
درپايان بازديگر توجه شمارا به چندين نكته مهم ، معطوف مي داريم كه :
1-رسالت حقوقي موسسات داوريي كه منطبق با اصول قانوني به ثبت مي رسند ، علاوه براساس وتعاريف ثبت وايجاد يك تشكيلات رسمي، از جايگاه قانوني برخوردار است بلكه به مصداق احاديث وبويژه آيات قرآن كريم همواره درنظام مقدس جمهوري اسلامي ايران نيز ، به وجود چنين موسساتي بيش از پيش احساس ضرورت شده ومي شود چراكه امروز شاهد آن هستيم كه حل منازعات بااستفاده از كاربريهاي علمي آن فاقد چنان تاثيري است كه به وسيله حكميت حاصل مي شود.
2-وظايف مشخص وتعريف شده درموضوعات تاسيس اين موسسات ودرواقع نهادينه كردن امر مقدس داوري كه دراين مقاله باختصار، از ديدگاههاي علمي وفقهي بدان پرداخت شده، خود معرف جايگاه قانوني آنها مي باشد كه هيچ معنايي براي ايجاد آن درقوانين موضوعه ويا ساير قوانين مرتبط مشاهده نشده ونيز نخواهد شد.
3-سازمان يافتن ونهادينه كردن امر مقدس داوري درچهارچوب موسسات وتدوين وظايف درموضوعات مشخصي كه درآينده نزديك به تشكلهاي جمعيتي يا كانون مبدل خواهد شد ، مي توان نظارت بيشتر مقامات صالحه را براي ترويج وتوسعه اين امر مقدس درجهت دستيابي به نكات مورد اشارده دراين مقاله فراهم سازد به اميد اجراي قسط الهي درتمامي موازين فقهي ومراحل دادرسي
پايان

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی

آخرین ارسالهای کاربران